Pamiętajmy o ofiarach zbrodni z Henrykowa

0
20

30 września o 12.00 na cmentarzu wojennym w Sochaczewie – Trojanowie przy al. 600-lecia zostanie poświęcona i symbolicznie odsłonięta nowa tablica upamiętniająca ofiary niemieckiej zbrodni wojennej dokonanej 81 lat temu w Henrykowie. Już dziś zapraszamy na uroczystości, abyśmy pamiętali i nieśli w przyszłość naszą historię.

Tablica powstała z inicjatywy Gabriela Wosieckiego oraz mieszkańców wsi Henryków i gminy Iłów. Upamiętnia ofiary zbrodni niemieckiej dokonanej 18 września 1939 r., podczas bitwy nad Bzurą.

W akcie zemsty

Tego dnia żołnierze z 19 Dolnosaksońskiej Dywizji Piechoty Wehrmachtu, z zemsty za rozbicie swojego oddziału rozpoznawczego przez polski 70 pułk piechoty z Pleszewa, spalili żywcem w stodole polskich jeńców i cywilów. Ofiary zbrodni, początkowo pochowane w Henrykowie, ekshumowano po II wojnie światowej i złożono na trojanowskiej nekropolii. Na tablicy umieszczono słowa „Na tym cmentarzu pochowane są szczątki 70 Polaków – obrońców ojczyzny, żołnierzy Wojska Polskiego oraz ludności cywilnej – kobiet, mężczyzn i dzieci spalonych żywcem w stodole 18 września 1939 roku we wsi Henryków, gmina Iłów, przez niemieckich żołnierzy”. Wykonanie tablicy sfinansował Urząd Wojewódzki w Warszawie.

Historia trojanowskiego cmentarza

Początki trojanowskiego cmentarza sięgają 1940 r. We wrześniu tego roku, przy skrzyżowaniu ul. Staszica z dzisiejszą al. 600-lecia, Niemcy zaczęli urządzać cmentarz dla swoich żołnierzy. W tej sytuacji ówczesny proboszcz parafii w Trojanowie,  ks. Jan Bogusz, zwrócił się do wójta gminy Chodaków (na terenie której znajdował się wtedy Trojanów) o wydanie zezwolenia na urządzenie cmentarza dla poległych polskich żołnierzy.

Zezwolenie otrzymał w październiku 1940 roku, a stroną techniczno-organizacyjną związaną z założeniem cmentarza zajęli się pracownicy fabryki w Chodakowie. Akcją przenosin ciał żołnierzy kierował społeczny komitet organizacyjny, w którym obok ks. Bogusza znaleźli się m.in.: Anna Świeżyńska, Stanisław Konopski, Horyński i Kulisiewicz. Pomoc przy budowie cmentarza nieśli również okoliczni mieszkańcy z parafii i wsi Trojanów. Z cmentarza znajdującego się na terenie fabryki oraz z wszystkich grobów znajdujących się w gminie Chodaków ekshumowano ciała żołnierzy i przewieziono transportem fabrycznym do Trojanowa. W ten sposób na cmentarz wojenny trafiły wówczas szczątki około 700 żołnierzy i oficerów

Miejsce spoczynku dla czterech tysięcy

Obecnie na trojanowskiej nekropolii pochowanych jest 3693 żołnierzy armii „Poznań” i „Pomorze” poległych we wrześniu 1939 r. w czasie bitwy nad Bzurą, 20 żołnierzy AK poległych w starciu z Niemcami pod Bronisławami w dniu 4 kwietnia 1944 r. oraz 142 ofiary terroru hitlerowskiego z lat okupacji. Z 3693 pochowanych tu żołnierzy udało się ustalić tożsamość ponad siedmiuset. Przez kolejne lata przybywało mogił. Żołnierze oraz zamordowana przez Niemców w 1939 roku i podczas okupacji ludność cywilna, spoczywający na trojanowskim cmentarzu, ekshumowani zostali z terenu Adamowej Góry, Bibiampola, Chodakowa, Czerwonki, Czystego, Henrykowa, Karwowa, Kątów, Konar, Kożuszek, Kromnowa, Łubianki, Mistrzewic, Nowych Mostków, Przęsławic, Rozlazłowa, Sochaczewa, Sokul, Strzyżewa, Szczytna, Śladowa, Trojanowa, Tułowic, Wypaleniska, Zakrzewa, Zosina, Żelazowej Woli, Żukowa oraz ze zlikwidowanego w 1952 r. cmentarza w Janowie.

Dziś opiekę nad cmentarzem sprawuje z ramienia Wojewody Mazowieckiego Urząd Miejski w Sochaczewie. Cmentarz w Trojanowie, po remoncie w roku 2019, należy do najlepiej utrzymanych cmentarzy żołnierzy Wojska Polskiego.

Na podstawie opracowania Leszka Nawrockiego